2002ರ ಗುಜರಾತ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ: ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಲಾಗದ ಕರಾಳ ಇತಿಹಾಸ!

ಇದು ನಡೆದದ್ದು 2002ರಲ್ಲಿ – ಈ ದುರಂತವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 2002ರ ಗುಜರಾತ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವು ಅತ್ಯಂತ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

2002ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಗೋಧ್ರಾ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹತ್ತಿರ ಸಾಬರಮತಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲಿನ ‘ಎಸ್-6’ (S-6) ಬೋಗಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಭೀಕರ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ 59 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಖಂಡಿಸಿತು. ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನೇಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯೂ ಆಯಿತು. ಆದರೆ ಆ ಬೆಂಕಿ ಹೇಗೆ ಹತ್ತಿಕೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವರು ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಡೆದ ಅಪಘಾತವಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾರಣ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಸಾವು ಎಂಬುದು ಆ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ತುಂಬಲಾರದ ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ, ಈ ರೈಲು ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಊಹಿಸಲೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರ ಸಂಜೆ ಅಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಒಂದು ಸಭೆ ನಡೆಸಿದರು. ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾತನಾಡಿದರು ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ನಂತರ ನಡೆದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಭಯಾನಕವಾಗಿದ್ದವು. ಗುಜರಾತ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಯಿತು, ಅವರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಇದನ್ನು ‘ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧ’ ಎಂದು ಅನೇಕರು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಇದರಿಂದ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಜನರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಬದಲು ಸುಮ್ಮನಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದರು ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳಿವೆ.

ನವೆಂಬರ್ 21, 2002ರಂದು ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ವಿ. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಿತಿಯು “ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧ” ಎಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ವರದಿಯು ಸುಮಾರು 2,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು (ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು) ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು.

ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಂಡಗಳು ಕೂಡ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿವೆ:

• ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗಲಭೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಒಂದು ಜನಾಂಗವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಂತಿತ್ತು.
• ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಮೊದಲೇ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಮುಸ್ಲಿಮರ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
• ಇದರಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು.
• ಸುಶಿಕ್ಷಿತರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರು ಕೂಡ ಈ ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಆಘಾತಕಾರಿ ವಿಷಯ.
• ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಮಾಯಕ ಜನರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ ಈ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
• ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೂಡ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ‘ತೆಹೆಲ್ಕಾ’ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಡೆಸಿದ ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು.

2003ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಎನ್. ಖರೆ ಅವರು ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. “ಜನರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಧರ್ಮ (ರಾಜಧರ್ಮ). ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಧಿಕಾರ ಬಿಡಿ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. 2012ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ಈ ನಡುವೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡವನ್ನು (SIT) ನೇಮಿಸಿತು. ಸಂಸದರಾಗಿದ್ದ ಎಹ್ಸಾನ್ ಜಾಫ್ರಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಕಿಯಾ ಜಾಫ್ರಿ ಅವರು ನೀಡಿದ ದೂರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಈ ತಂಡ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿತು. (ಜಕಿಯಾ ಜಾಫ್ರಿ ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 2025ರಂದು ತಮ್ಮ 86ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು). ಆದರೆ ಈ ತನಿಖಾ ತಂಡವು ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅಥವಾ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ನೀಡಿತು. 2022ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕರು ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

2023ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಬಿಬಿಸಿ (BBC) ಈ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬೇಡಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಪ್ರಚಾರ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.

ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದು 24 ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಈಗ ಗುಜರಾತ್ 2030ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳನ್ನು (ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್) ನಡೆಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ ತೀಸ್ತಾ ಸೆಟಲ್ವಾಡ್ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಇಂದಿಗೂ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 2002ರ ಆ ಕರಾಳ ದಿನಗಳು ಜನರ ನೆನಪಿನಿಂದ ಮಾಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿದೆ. ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ.